Economie voor MAVO, HAVO en VWO

📝 Leesopdracht
Noteer moeilijke woorden met de betekenis erachter. Zoek minimaal 3 begrippen op die je niet kende en schrijf de betekenis in je eigen woorden op.

Gebruik onderstaande tabel voor beide opdrachten. De bedragen zijn de maandtermijnen in euro's.

Lars sluit een lening van € 8.000 af met een looptijd van 36 maanden.

1. Wat is de maandtermijn?
2. Bereken de totale kosten van deze lening.
3. Bereken de kosten als percentage van het geleende bedrag.

Sophie leent € 5.000 en kiest voor een looptijd van 48 maanden.

1. Bereken de kosten als percentage van het geleende bedrag.

Lees alleen de titel en de tussenkop: "Als je goed spreidt, verklein je de risico's"

Wat denk jij: wat betekent "spreiden" bij beleggen? Schrijf in één zin op wat je verwacht dat het artikel gaat uitleggen — zonder het artikel te lezen.

Lees het artikel en vul de tabel in. Noteer voor elk punt een concreet voorbeeld of citaat uit de tekst.

Universiteit van Nederland legt uit · de Volkskrant · zaterdag 23 mei 2026

Wie is het eens? Wie niet? Verdedig je standpunt met een argument uit het artikel of uit de theorie van H3 §4 (sparen, beleggen en rente).

📝 Leesopdracht
Lees de tekst en zet bij elke alinea:
➕ als je het eens bent met de strekking
➖ als je het er niet mee eens bent
❓ als je nog twijfelt
Schrijf bij elk teken een korte reden (1 zin).

Bron: NRC · 15 september 2025

De FNV zet komend jaar in op 6 procent loonsverhoging. De vakbond heeft die looneis vastgesteld als onderdeel van een bredere agenda waarmee hij de arbeidsvoorwaarden via cao-onderhandelingen wil verbeteren. De bond, die betrokken is bij ruim zevenhonderd cao's voor 5,6 miljoen mensen, presenteert zijn eisen voor het komende jaar traditiegetrouw op de maandag voor Prinsjesdag.

De vakbond betitelt de eigen eis als "stevig". Toch ligt hij lager dan de afgelopen jaren, toen de inflatie de pan uit rees en werkenden te maken kregen met een flink koopkrachtverlies. Nu dat grotendeels is ingehaald, wil de vakbond dat werknemers de ingelopen koopkracht behouden en er ook echt op vooruitgaan.

De FNV wijst naar de hoge bedrijfswinsten van de afgelopen jaren om de looneis van 6 procent te rechtvaardigen. "Er is nog altijd scheefgroei, omdat de winsten harder stijgen dan de lonen", zegt Jacqie van Stigt, interim cao-coördinator bij de FNV. Volgens Van Stigt kan het bedrijfsleven de loonsverhoging dan ook prima ophoesten, als het maar genoegen neemt met iets minder winst.

Loonkloof

Naast het salaris wil FNV ook een aantal andere arbeidsvoorwaarden verbeteren. Om werk eerlijk te belonen moet een automatische prijscompensatie worden ingesteld als de inflatie weer toeneemt. Daarnaast ijvert de bond voor een verhoging van het minimumloon naar 18 euro. Sinds 1 juli ligt dit voor werkenden van 21 jaar en ouder op 14,40 euro.

"Het is onbestaanbaar dat mensen die fulltime werken onder het bestaansminimum uitkomen", zegt Van Stigt. Ze doelt op mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt die bijvoorbeeld meerdere banen hebben om rond te komen. Ook de loonkloof tussen mannen en vrouwen en het minimumjeugdloon moeten zo snel mogelijk tot het verleden gaan behoren. Afgelopen jaar lag het gemiddelde uurloon voor vrouwen in Nederland 10,5 procent lager dan voor mannen. De FNV noemt ongelijke beloning voor gelijk werk "niet meer van deze tijd".

Koopkrachtstijging

De werkgevers, waarmee onderhandelaars van FNV en CNV bij de cao-onderhandelingen om de tafel gaan, zullen inbrengen dat Nederlanders er het afgelopen jaar op vooruit zijn gegaan. Het CBS berekende dat de koopkracht in 2024 met 3,6 procent is toegenomen, de grootste stijging in twintig jaar. Die stijging kwam vooral door de grootste cao-loonstijging van de afgelopen 42 jaar: 6,6 procent.

Werkgevers uiten al tijden hun ongenoegen over de loonstijgingen. Volgens de werkgevers is de groei van loonkosten voor veel bedrijven "onhoudbaar" geworden. Ze willen "slimmer werken" en pleiten voor het vergroten van de arbeidsproductiviteit. "Als de opbrengst per gewerkt uur omhoog gaat, worden bedrijven sterker en ontstaat meer ruimte om de arbeidsvoorwaarden mee te laten groeien."

1. Wat is een vakbond en wat is een cao? Leg in eigen woorden uit wat de FNV doet en waarom dat voor werknemers belangrijk is.
2. De FNV eist 6% loonsverhoging. Welk argument geeft de FNV hiervoor? Welk tegenargument geven werkgevers?
3. Het minimumloon staat centraal in het artikel. Waarom vindt de FNV dat het minimumloon omhoog moet naar 18 euro? Wat zegt dit over bestaanszekerheid?
4. Schaarste en keuzes: Stel dat een bedrijf meer loon betaalt. Wat moet het bedrijf dan misschien inleveren? Noem twee mogelijke gevolgen.

1. "Winsten stijgen harder dan lonen — dat is oneerlijk." Ben je het hiermee eens? Verdedig je standpunt met een argument voor én een argument tegen.
2. Minimumjeugdloon: Jongeren tot 21 jaar verdienen wettelijk minder dan volwassenen. Vind jij dat eerlijk? Waarom wel of niet?

📝 Leesopdracht
Noteer moeilijke woorden met de betekenis erachter. Zoek minimaal 3 begrippen op die je niet kende en schrijf de betekenis in je eigen woorden op.

Bron: NRC · 11 mei 2026

Vakbonden FNV, CNV en VCP hebben een ultimatum gesteld aan het kabinet. Als de bezuinigingen op de sociale zekerheid niet binnen twee weken van tafel gaan, komen de bonden met "stakingen en werkonderbrekingen" die "grote delen van Nederland" zullen raken.

In het regeerakkoord spraken coalitiepartijen onder meer af om de AOW-leeftijd sneller mee te laten stijgen met de levensverwachting. Ook wil het kabinet de maximale duur van een werkloosheidsuitkering (WW) verkorten van twee naar één jaar en zou de maximale arbeidsongeschiktheidsuitkering (WIA) met 20 procent omlaag moeten. De maatregelen moeten op termijn ongeveer 6 miljard euro aan bezuinigingen opleveren.

Begin maart liepen de bonden weg uit een kennismakingsgesprek met de minister van Sociale Zaken. De bonden spraken van "ijskoude plannen". Ze kondigden aan niet meer in gesprek te willen zolang er geen streep staat door de maatregelen.

Streep door bezuinigingen

"Voor ons is de grens bereikt", zei FNV-voorzitter Hans Spekman. Spekman wil niet in gesprek over wat hij "afbraakvoorstellen" noemt. CNV-voorzitter Hans van den Heuvel verwees naar de grote financiële gevolgen voor mensen: "Dit is niet alleen een politiek heet hangijzer, maar een heet hangijzer voor heel veel mensen."

Dat de minister inmiddels heeft gezegd het plan voor de versnelde verhoging van de AOW-leeftijd niet verder uit te werken, is voor de bonden nadrukkelijk niet genoeg. Het kabinet moet het AOW-plan in zijn geheel "schrappen" om stakingen te voorkomen. Ook moet er een streep door de ingeboekte bezuinigingen op de WW en WIA.

Evenwicht

Daarnaast missen de bonden "evenwicht" in het regeerakkoord. "Alle lasten worden afgewenteld op de werknemers. Aan de vermogenden wordt eigenlijk heel weinig gevraagd. Dat vinden we onrechtvaardig", aldus FNV-voorzitter Spekman. Welke sectoren gaan staken is nog niet bekend, maar de gevolgen "zullen zeker worden gevoeld".

1. Wat is sociale zekerheid? Noem drie voorbeelden uit het artikel van uitkeringen die onder sociale zekerheid vallen.
2. Wat is een staking? Leg uit waarom vakbonden dit als drukmiddel gebruiken en wat het effect kan zijn op de economie.
3. De overheid wil 6 miljard euro bezuinigen. Waarom zou de overheid moeten bezuinigen? Geef een economische reden.
4. Wie zijn de belanghebbenden in dit conflict? Maak een tabel met: werknemers, werkgevers, overheid — en vul in wat elk van hen wil.

1. "De WW moet worden verkort van twee naar één jaar." Geef een argument vóór deze maatregel en een argument tégen. Welke kant kies jij en waarom?
2. Bezuinigen op sociale zekerheid of op rijken belasting laten betalen? Wat vind jij eerlijker? Onderbouw je antwoord.

📝 Opdracht
Lees het scenario aandachtig. Noteer tijdens het lezen: wie zijn de spelers, wat zijn hun keuzes, en hoe beïnvloeden ze elkaar? Schrijf je antwoord vóórdat je de opdrachten bekijkt.

Bron: NRC · 15 mei 2026 (fictief scenario op basis van reële marktdynamiek)

Thuisbezorgd en Uber Eats domineren samen de Nederlandse markt voor maaltijdbezorging. Beide platforms verdienen hun geld grotendeels via commissies die ze bij aangesloten restaurants in rekening brengen: een percentage van elke bestelling.

Op dit moment bedraagt de commissie bij beide platforms gemiddeld 25% per bestelling. Restauranthouders klagen al jaren over deze tarieven. Een pizza van €12 levert hen na commissie nog maar €9 op — terwijl ze ook nog inkoop, personeel en huur moeten betalen.

Beide platforms overwegen nu tegelijkertijd — zonder van elkaars plannen te weten — of ze hun commissietarief verlagen naar 15%. Een lagere commissie trekt meer restaurants aan en kan marktaandeel opleveren, maar kost ook directe inkomsten. Het gevolg van de keuze hangt sterk af van wat de concurrent doet.

De opbrengstenmatrix (winst per kwartaal, in miljoenen €)

Notatie: (winst Thuisbezorgd, winst Uber Eats) in miljoenen €. Rijspeler = Thuisbezorgd, Kolomspeler = Uber Eats.

1. Lees de matrix af. Wat zijn de winsten als beide platforms een hoge commissie hanteren? En als beide een lage commissie hanteren?
2. Analyseer de beste keuze van Thuisbezorgd:
   • Als Uber Eats hoog kiest: Thuisbezorgd kiest _________ (want ___ > ___)
   • Als Uber Eats laag kiest: Thuisbezorgd kiest _________ (want ___ > ___)
3. Analyseer de beste keuze van Uber Eats:
   • Als Thuisbezorgd hoog kiest: Uber Eats kiest _________ (want ___ > ___)
   • Als Thuisbezorgd laag kiest: Uber Eats kiest _________ (want ___ > ___)
4. Wat is de dominante strategie van Thuisbezorgd? Leg uit waarom het een dominante strategie is.
5. Wat is de dominante strategie van Uber Eats?
6. Wat is het Nash-evenwicht? Noteer het als (TB-keuze, UE-keuze) → (TB-winst, UE-winst).

1. Vergelijk het Nash-evenwicht met de uitkomst als beide platforms een hoge commissie hanteren. Welke uitkomst is beter voor beide spelers samen? Bereken het verschil in totale winst.
2. Waarom bereiken ze die 'betere' uitkomst niet? Leg uit welke prikkel elke speler heeft om af te wijken van een hoog-hoog-afspraak.
3. Dit patroon heeft een naam. Hoe heet een situatie waarbij individueel rationeel gedrag leidt tot een collectief slechtere uitkomst?

1. Stel dat Thuisbezorgd en Uber Eats afspreken om allebei de hoge commissie te hanteren. Wat is het probleem met zo'n afspraak? Waarom is het instabiel — en wat heeft dit te maken met de wet?
2. Wie profiteert eigenlijk van deze tariefoorlog — en wie verliest er? Denk aan: de platforms zelf, de restaurants, en jij als consument. Verdeel de klas in drie groepen en verdedig elk perspectief.

de Volkskrant · zaterdag 23 mei 2026

de Volkskrant · zaterdag 23 mei 2026

Wie is het eens? Wie niet? Verdedig je standpunt met een argument uit het artikel of de theorie.

de Volkskrant · zaterdag 27 december 2025 · Frank Kalshoven

Beantwoord in groepjes de volgende vraag:

De Limburger · zaterdag 8 november 2025 · Rosanne de Jong (De Telegraaf)

Neem een standpunt in en onderbouw dat met minstens één argument uit het artikel:

De Telegraaf · donderdag 21 mei 2026 · Martin Visser

Neem een standpunt in en onderbouw dat met minstens één argument uit het artikel:

Stad & Streek · maandag 10 november 2025 · Wim Schluter

Neem een standpunt in en onderbouw dat met minstens één argument uit het artikel:

Lees het artikel hieronder in stilte. Terwijl je leest, noteer je:

1. alle bedragen en getallen die je tegenkomt
2. het hoofdargument waarom de overheid dit project oppakt
3. één zin die jij het meest opvallend of interessant vindt — en waarom

Bron: De Telegraaf · 29 mei 2026

Zeeuwse bedrijven moeten aan de bouw van de eerste twee nieuwe kerncentrales kunnen meewerken. Dat gaat potentieel om 5 miljard euro aan opdrachten, aldus de provincie, met in Borssele de enige werkende kerncentrale van Nederland.

Het Franse EDF en het Amerikaanse Westinghouse gelden als belangrijke kandidaten voor de bouw van twee nieuwe reactoren naast de bestaande centrale in Zeeland. Er lopen gesprekken over de inzet van lokale ondernemingen voor gespecialiseerde installaties, onderhoudswerkzaamheden en technische dienstverlening.

“We hebben ervaring, kennis en de bedrijven die gericht kunnen bijdragen”, zegt gedeputeerde Johan Aalberts van Zeeland, die wijst op de bouw van Borssele die in 1969 startte. De centrale levert sinds 1973 kernenergie en warmte.

Eerste twee centrales moeten in 2035 gereed zijn

De overheid is al ruimtelijke procedures begonnen, zodat de eerste twee centrales in 2035 gereed moeten zijn. De totale investering loopt in de vele tientallen miljarden euro’s; het Nederlandse kabinet heeft hiervoor rond 14,5 miljard euro gereserveerd.

Uit nieuw onderzoek blijkt dat ongeveer 150 Zeeuwse bedrijven kansen zien in de ontwikkeling, bouw en exploitatie van nieuwe kerncentrales, vooral in techniek, logistiek, metaal, onderhoud, waterbouw en industriële dienstverlening. Het gaat om direct 3,5 miljard en indirect 1,5 miljard euro aan werk.

Steun nodig — maar geen garantie

Zonder gespecialiseerde internationale certificaten komen regionale bedrijven nauwelijks in aanmerking bij grote nucleaire projecten. Zeeland wil dat die bedrijven “tijdige en eerlijke toegang tot aanbestedingen” krijgen.

Aalberts stelt: “Als het Rijk nieuwe kerncentrales in Zeeland wenst, dan willen wij dat dit zorgvuldig gebeurt en dat Zeeland daar structureel sterker van wordt.”

Zeeland eist garanties bij de druk die de nieuwbouw op de gemeenschap legt: zodra duizenden bouwvakkers en technici naar Borssele trekken, verwacht de provincie knelpunten op de wegen, in de woningmarkt en bij zorg en onderwijs.

Naast infrastructuur wil de provincie nucleaire opleidingen versterken. “Er zijn nu drie hoogleraren kernenergie in Nederland. Daar moeten opleidingen op mbo-, hbo- en universiteitsniveau bij.”

Het kabinet heeft nog geen definitief besluit genomen. “We willen de lasten van nucleaire energie dragen, maar daar ook lusten tegenover stellen. Een mogelijke komst van nieuwe kerncentrales moet niet alleen een nationaal energieproject worden.”

1. Waarom bouwt de overheid kerncentrales?
   Noem twee redenen die het artikel noemt of die je zelf kunt bedenken.
2. Waarom laat de overheid de bouw niet gewoon aan de markt over?
   Denk na over de vraag: wat zou een private ondernemer doen? Waarom zou hij dit niet doen?
3. Zijn kerncentrales collectieve goederen?
   Gebruik de twee kenmerken van collectieve goederen om je antwoord te onderbouwen.
4. Leg uit waarom hier sprake is van ruilen over de tijd.
   Wie betaalt? Wie profiteert? Op welk moment?

1. Is het eerlijk dat de huidige generatie belasting betaalt voor kerncentrales die pas over tientallen jaren volledig renderen?
2. Zeeland wil dat de bouw van kerncentrales ook ten goede komt aan de lokale bevolking. Moet de overheid hier rekening mee houden, of gaat het altijd om het nationale belang?

📝 Leesopdracht
Noteer alle feiten en cijfers uit de tekst (getallen, percentages, bedragen). Schrijf daarna op: wat vertelt het grootste getal of percentage jou over het onderwerp?

Bron: de Volkskrant · 21 april 2026

Werkenden voegden in 2025 per gewerkt uur gemiddeld 2,4 procent extra waarde toe aan de economie. Die stijging van de zogeheten arbeidsproductiviteit is de grootste in de laatste twintig jaar, zo blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

De toename is een optelsom van een economische groei van 1,8 procent en een afname van het aantal gewerkte uren met 0,6 procent. We zijn dus meer gaan produceren in minder uren.

"Dat is goed nieuws en dat mocht ook wel een keer", zegt Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom van het CBS. "Gemiddeld groeide de arbeidsproductiviteit het laatste decennium met 0,3 procent. Trendmatig wordt de groei steeds minder, en dat is een zorgelijke ontwikkeling."

Over die stagnerende productiviteitsgroei zijn vele rapporten geschreven. Belangrijkste boodschap: wil Europa of Nederland zijn welvaart behouden, de kosten van de vergrijzing kunnen opvangen en genoeg in defensie kunnen investeren, dan moet de arbeidsproductiviteit fors omhoog.

Krappe arbeidsmarkt

"Uiteindelijk is de productiviteit de enige determinant van economische groei", zegt Van Mulligen. "Wij zitten met een krappe arbeidsmarkt: iedereen werkt wel ongeveer zoveel als-ie kan, dus daarin kunnen we niet meer groeien. Willen we toch groei, dan moet dat op een slimme manier. Namelijk: meer produceren in de uren dat we werken."

Toch willen de cijfers niet zeggen dat het lek nu definitief boven is. "Deze groei volgt op jaren van stagnatie. In 2023 hadden we zelfs een enorme krimp, mede door de stopzetting van de gaswinning in Groningen."

Meer data nodig

Het zou best kunnen dat een deel van de stijging komt door arbeidsbesparende maatregelen. Bij krapte op de arbeidsmarkt is het werkgevers alles aan gelegen dat hun huidige medewerkers een tandje bij zetten. "Dan is er een prikkel om te innoveren, bijvoorbeeld door te investeren in AI. Het is goed mogelijk dat we daar tekenen van zien."

Uit onderzoek van de Rabobank bleek dat de sectoren waarin het meest wordt geïnvesteerd in onderzoek ook de meeste meerwaarde per gewerkt uur opleveren. De meest arbeidsproductieve sector is de farmaceutische industrie; medewerkers leveren de economie ruim 300 euro per uur op. Andere topsectoren zijn computers (hightech rondom Eindhoven) en de machinebouw (ASML).

1. Definieer arbeidsproductiviteit in eigen woorden. Hoe wordt het berekend? Geef een rekenkundig voorbeeld.
2. De groei van 2,4% komt door twee factoren. Welke twee? Leg uit hoe beide bijdragen aan hogere arbeidsproductiviteit.
3. Krappe arbeidsmarkt: Wat bedoelt Van Mulligen daarmee? Wat is het verband met de noodzaak tot hogere productiviteit?
4. Maak een oorzaak-gevolgschema: Investering in AI → … → hogere arbeidsproductiviteit → … → hogere welvaart. Vul de tussenstappen in.

1. AI vervangt banen — maar verhoogt de productiviteit. Is dat goed of slecht voor de samenleving? Geef argumuten vanuit twee perspectieven: een werknemer en een bedrijfseigenaar.
2. "Productiviteit is de enige determinant van economische groei." Ben je het eens met deze stelling? Zijn er andere factoren die economische groei bepalen?

📝 Leesopdracht
Noteer alle feiten en cijfers uit de tekst (getallen, percentages, bedragen). Schrijf daarna op: wat vertelt het grootste getal of percentage jou over het onderwerp?

Bron: de Volkskrant · april 2026 · bewerkt voor MAVO

Nederlanders werkten vorig jaar iets minder uren dan het jaar daarvoor. Toch groeide de economie. Hoe kan dat? Omdat werknemers in elke gewerkt uur meer produceerden dan voorheen. Dat noemen we arbeidsproductiviteit: hoeveel je maakt per uur werk.

Volgens het CBS — het Centraal Bureau voor de Statistiek — steeg de arbeidsproductiviteit in 2025 met 2,4 procent. Dat is de grootste stijging in twintig jaar.

📝 Leesopdracht
Noteer alle feiten en cijfers uit de tekst (getallen, percentages, bedragen). Schrijf daarna op: wat vertelt het grootste getal of percentage jou over het onderwerp?

Bron: de Volkskrant · 20 april 2026 · bewerkt voor MAVO 2

De overheid verdient minder geld aan sigaretten. In 2025 ontving de Nederlandse staat 2,6 miljard euro aan belasting op tabak — dat is 15 procent minder dan het jaar daarvoor. Dat blijkt uit cijfers van het CBS.

De overheid heft al jaren een speciale belasting op sigaretten: de accijns. Dit is een belasting op producten die slecht zijn voor de gezondheid of het milieu. Hoe meer accijns, hoe duurder sigaretten worden in de winkel. Op dit moment betaal je al minimaal €7,80 belasting per pakje van twintig sigaretten. Tien jaar geleden was dat nog maar €3,60.

📝 Leesopdracht
Noteer alle feiten en cijfers uit de tekst (getallen, percentages, bedragen). Schrijf daarna op: wat vertelt het grootste getal of percentage jou over het onderwerp?

Bron: de Volkskrant · 20 april 2026 · bewerkt voor MAVO 3

Ondanks forse verhogingen van de accijns op tabak zijn de inkomsten van de overheid uit tabak gedaald. In 2025 ontving de Nederlandse schatkist 2,6 miljard euro aan tabaksaccijns — bijna 15 procent minder dan een jaar eerder, en 18,5 procent minder dan het hoogtepunt in 2023. Dat blijkt uit CBS-cijfers.

De accijns op een pakje van twintig sigaretten bedraagt inmiddels minimaal €7,80 — ruim het dubbele van tien jaar geleden (€3,60). Op shag steeg de accijns nog harder: van €5,73 naar €17,50 per pakje van 50 gram.

📝 Leesopdracht
Noteer alle feiten en cijfers uit de tekst (getallen, percentages, bedragen). Schrijf daarna op: wat vertelt het grootste getal of percentage jou over het onderwerp?

Bron: NOS · 27 maart · bewerkt voor MAVO 2

Het kabinet geeft elk jaar een plan: hoeveel geld ontvangt de overheid (belastingen) en hoeveel geeft ze uit (zorg, onderwijs, defensie)? Dat plan heet de rijksbegroting. Elk jaar op de derde dinsdag van september presenteert de minister van Financiën dit plan aan de Tweede Kamer — dat is Prinsjesdag en de bijbehorende toelichting heet de Miljoenennota.

Dit jaar heeft het kabinet een probleem: de overheid geeft meer uit dan ze ontvangt. Er is een begrotingstekort van 2,9 procent. Dat betekent dat Nederland geld moet lenen. Gelukkig is dat tekort nog net kleiner dan de Europese limiet van 3 procent.

Mee- en tegenvallers

Niet alles gaat zoals gepland. Een meevaller: de zorgkosten vielen honderden miljoenen euro's lager uit dan verwacht. Een tegenvaller: meer mensen zijn arbeidsongeschikt dan gedacht, wat extra uitkeringskosten met zich meebrengt. Ook de opvang van vluchtelingen kost meer dan geraamd.

Weinig ruimte voor een nieuwe crisis

Minister Heinen waarschuwt dat er weinig financiële ruimte overblijft als er een nieuwe crisis komt, zoals een oorlog of pandemie. Als het kabinet dan extra geld uitgeeft, dreigt Nederland de Europese begrotingsregels te overschrijden. De staatsschuld van Nederland is nu 50 procent van het bbp — dat is nog relatief laag vergeleken met landen als Griekenland en Italië.

1. Wat is de rijksbegroting? Wat staat erin en wanneer wordt die gepresenteerd?
2. Wat is het verschil tussen een begrotingstekort en een begrotingsoverschot? Gebruik een eigen voorbeeld.
3. Noem één meevaller en één tegenvaller uit het artikel. Leg per voorbeeld uit wat het effect is op de begroting.
4. Wat is de staatsschuld? Hoe hoog is die van Nederland? En hoe verhoudt dat zich tot andere landen?

1. Stel: de overheid heeft een tekort. Wat zijn de gevolgen als de overheid dan toch extra geld uitgeeft aan een crisis? En als ze juist bezuinigt?
2. Nederland heeft een schuld van 50% van het bbp. Is dat veel of weinig? Vergelijk met een gezin dat geld leent. Wanneer is lenen slim en wanneer gevaarlijk?

📝 Leesopdracht
Noteer alle feiten en cijfers uit de tekst (getallen, percentages, bedragen). Schrijf daarna op: wat vertelt het grootste getal of percentage jou over het onderwerp?

Bron: NOS · 27 maart · bewerkt voor MAVO 3

Het kabinet presenteerde de voorjaarsnota — een tussentijdse bijstelling van de rijksbegroting. De conclusie: het begrotingstekort bedraagt 2,9 procent van het bbp. Dat is nét binnen de Europese begrotingsregel van maximaal 3 procent. Maar minister Heinen van Financiën waarschuwt: er is nauwelijks financiële ruimte voor nieuwe tegenvallers.

"De internationale situatie verslechtert in een hoog tempo", zegt Heinen. "Dat maakt de voorjaarsnota al achterhaald als ik 'm publiceer." De gevolgen van conflicten in het buitenland voor energieprijzen en de koopkracht zijn nog niet in de ramingen verwerkt.

Mee- en tegenvallers

De begroting wordt bijgesteld door mee- en tegenvallers. Meevallers: zorgkosten vielen honderden miljoenen lager uit dan geraamd. Tegenvallers: meer arbeidsongeschikten dan verwacht; opvang van vluchtelingen kost meer; crimineel vermogen wordt minder afgenomen dan gehoopt (€284 mln minder dan verwacht). Per saldo bedraagt de tegenvaller zo'n 3 miljard euro.

Staatsschuld en Europese regels

De staatsschuld van Nederland bedraagt 50 procent van het bbp. Dat is relatief laag: landen als Griekenland, Italië en Frankrijk hebben schulden van meer dan 100 procent van het bbp. EU-regels stellen dat het tekort maximaal 3% en de schuld maximaal 60% van het bbp mag zijn. Als het kabinet bij een crisis extra uitgeeft, dreigt Nederland deze grens te overschrijden.

1. Leg uit wat de rijksbegroting is en wat de Miljoenennota daarmee te maken heeft. Wanneer wordt die gepresenteerd?
2. Wat is het verschil tussen begrotingstekort en staatsschuld? Licht toe aan de hand van de cijfers uit het artikel.
3. Maak een tabel met alle mee- en tegenvallers uit het artikel. Welke kant is groter?
4. Waarom heeft Nederland afgesproken om de staatsschuld onder de 60% te houden? Wat zijn de gevaren van een te hoge schuld?

1. "Het kabinet moet bezuinigen om het tekort te verkleinen, ook als dat pijn doet." Ben je het eens? Noem een argument voor en een argument tegen bezuinigen.
2. Nederland scoort goed vergeleken met Griekenland en Italië. Toch zegt de minister dat het kabinet weinig ruimte heeft. Hoe kan dat? Leg uit.

Volkskrant · woensdag 27 mei 2026 · Door Michiel van der Geest

Bron: de Volkskrant, 27 mei 2026. Foto: Daniel Rosenthal / VK

Bekijk de vier afbeeldingen hieronder. Bij elke afbeelding staat alleen een nummer. Gebruik ze bij het beantwoorden van de vragen.

Afbeelding 1

Afbeelding 2

Afbeelding 3

Afbeelding 4

1. Schrijf bij elke afbeelding op uit welk land het product volgens jou komt.
   Noteer in je schrift: Afbeelding 1 | Afbeelding 2 | Afbeelding 3 | Afbeelding 4
2. Welke van deze producten verkoopt Nederland volgens jou aan andere landen? Schrijf het op.
3. Welke van deze producten koopt Nederland waarschijnlijk uit andere landen? Schrijf het op.
4. Waarom zou Nederland afbeelding 2 verkopen aan het buitenland? Schrijf jouw verklaring op.
5. Waarom koopt Nederland afbeelding 4 uit het buitenland? Schrijf jouw verklaring op.
6. Maak de zin af:
   “Internationale handel is het kopen en verkopen van producten tussen _____________________.”

Lees alleen de kop: “Pakketje van buiten de EU kost straks 5 euro meer”

Je bestelt iets op Temu of AliExpress — dat pakketje kost straks €5 meer. Hoe kan het dat iets opeens duurder wordt? Schrijf op wie er volgens jou voor zorgt dat iets in prijs omhoog gaat — zonder het artikel te lezen.

Bron: Trouw · 3 april 2026

Zet een cirkel om elk begrip dat je niet kent terwijl je leest. Schrijf die begrippen hieronder op en probeer de betekenis te raden op basis van de context.

Wie is het eens? Wie niet? Verdedig je standpunt met een argument uit het artikel of uit wat je al weet.

Bekijk de vier afbeeldingen hieronder. Bij elke afbeelding staat alleen een nummer. Gebruik ze bij het beantwoorden van de vragen.

Afbeelding 1

Afbeelding 2

Afbeelding 3

Afbeelding 4

1. Schrijf bij elke afbeelding op uit welk land het product waarschijnlijk komt.
   Noteer in je schrift: Afbeelding 1 | Afbeelding 2 | Afbeelding 3 | Afbeelding 4
2. Welk van deze producten draagt het meest bij aan de welvaart van Nederland? Leg in één zin uit waarom.
3. Nederland is goed in het maken van afbeelding 2 en verkoopt dat aan het buitenland. Hoe noem je dat? En wat levert dat op voor Nederland?
4. Landen specialiseren zich in producten die zij goed en goedkoop kunnen maken. Geef voor twee van de vier afbeeldingen een verklaring waarom dat product in dat land wordt gemaakt.
5. Als landen zich specialiseren en producten uitwisselen, wat is dan het gevolg voor de welvaart in de wereld? Schrijf jouw redenering op.

Lees alleen de kop: “Pakketje van buiten de EU kost straks 5 euro meer”

Je bestelt iets op Temu of AliExpress — dat pakketje kost straks €5 meer. Maar waarom eigenlijk? Schrijf in één zin op wat jij denkt dat de reden is — zonder het artikel te lezen.

Bron: Trouw · 3 april 2026

Noteer economische begrippen die je in het artikel tegenkomt. Schrijf bij elk begrip in je eigen woorden wat het betekent — of zet er een ❓ bij als je het niet weet.

Wie is het eens? Wie niet? Verdedig je standpunt met een argument uit het artikel of uit de theorie van H8 §2 (vrijhandel en protectionisme).

Mijn naam is drs. A.J.C. Jonker, maar de meeste leerlingen kennen mij gewoon als meneer Jonker. Ik ben docent economie aan Stanislas Pijnacker. Ik geef les aan mavo, havo en vwo, zowel onderbouw als bovenbouw.

Vanuit mijn passie voor economie en onderwijs heb ik Econivo opgericht. Tijdens het lesgeven merkte ik dat veel leerlingen economie lastig vinden. Niet omdat ze het niet kunnen, maar omdat de uitleg soms te ingewikkeld of te theoretisch is. Daarom wilde ik een plek creëren waar economie duidelijk, overzichtelijk en begrijpelijk wordt uitgelegd — speciaal voor leerlingen van mavo, havo en vwo.

Met Econivo wil ik leerlingen helpen om stap voor stap meer inzicht en zelfvertrouwen te krijgen in economie. Op deze website vind je heldere uitleg, voorbeelden, oefeningen en samenvattingen die aansluiten op de lesstof van de middelbare school.

Mijn doel is simpel: economie begrijpelijk maken en leerlingen helpen betere resultaten te behalen.