Economie voor MAVO, HAVO en VWO

💡 Stel: jij werkt fulltime tegen het minimumloon (nu €14,40 per uur) en moet daarvan rondkomen. Ondertussen maakt het bedrijf waar je werkt recordwinst. Je vakbond eist daarom 6% meer loon voor iedereen in de sector.

Stemming: Vind jij dat werknemers automatisch meer loon moeten krijgen als een bedrijf meer winst maakt, of bepaalt de winst alleen wat de eigenaar ermee doet? Werknemers moeten meedelen / Winst is voor de eigenaar — handen omhoog!

Zoek in het artikel de uitspraak van Jacqie van Stigt (FNV) over winsten en lonen. Schrijf in één zin op: wat is haar belangrijkste argument voor de looneis van 6 procent?

Werk samen met je buurman/buurvrouw. Eén van jullie is vakbondsbestuurder, de ander is werkgever. Leg in eigen woorden uit (nog geen vaktermen!): waarom wil de vakbond 6% meer loon, en waarom vinden werkgevers dat moeilijk? Schrijf per rol 2–3 zinnen op.

👤 Rol: vakbondsbestuurder

🏢 Rol: werkgever

💡 Stel je voor: je opa is 63 en moet straks, door een nieuwe wet, 2 jaar langer werken voordat hij AOW krijgt (AOW = het geld dat je van de overheid krijgt als je met pensioen gaat). Hij is boos. Zijn vakbond zegt: “Als dit doorgaat, gaan we staken — dan kunnen treinen, ziekenhuizen en scholen stilvallen.”

Stemming: Vind jij dat een vakbond het recht heeft om het hele land “plat te leggen” met een staking, om iets voor elkaar te krijgen bij de regering? Ja / Nee — handen omhoog!

Zoek in het artikel de zin waarin een vakbondsvoorzitter zegt dat “de grens bereikt” is. Schrijf in één zin op: waarom is dit voor de vakbond zo’n belangrijk moment?

Werk samen met je buurman/buurvrouw. Eén van jullie is vakbondsleider, de ander is woordvoerder van de regering. Leg in jullie eigen woorden uit (dus nog geen vaktermen!): waarom wil de vakbond staken, en waarom wil de regering toch bezuinigen? Schrijf per rol 2–3 zinnen op.

👤 Rol: vakbondsleider

🏢 Rol: woordvoerder regering

💡 Stel: jij bent 64 jaar oud. Je hebt je hele leven gewerkt en belasting betaald. En nu zegt de overheid: je mag nog niet stoppen — de AOW-leeftijd gaat omhoog.

Maar dan zeggen nu ook de bazen van de grootste bedrijven van Nederland: doe dat niet.
Schrijf in één zin op: waarom zouden werkgevers eigenlijk iets geven om jouw pensioen?

Schrijf op wat de kern van dit artikel is — in steekwoorden of een korte samenvatting van 2–3 zinnen.

Stelling

“De overheid moet zelf bepalen wanneer mensen met pensioen gaan — werkgevers en vakbonden hebben daar niets over te zeggen.”

💡 Stel: jij bent de baas van een Aldi-supermarkt. Aan de overkant van de straat zit je grootste concurrent: een Lidl. Jullie verkopen allebei een pak huismerk-cola voor €1,00. Als jij de prijs verlaagt naar €0,70, komen alle klanten naar jouw winkel — maar je verdient wel minder per pak.

Wat doe jij? Stem klassikaal (hand opsteken):

A — Ik houd mijn prijs op €1,00, want dat levert de meeste winst op als we dat allebei doen.
B — Ik verlaag mijn prijs naar €0,70, om de concurrent te slim af te zijn.

Zoek in het artikel de uitspraak van retailbankier Dirk Mulder over wat er met de prijzen en de marges van supermarkten gebeurt. Schrijf in de kantlijn — hieronder — in één zin, in je eigen woorden:

Waarom verlagen supermarkten hun prijzen tóch, ook al weten ze dat ze daardoor minder overhouden?

💡 Je krijgt de kans om in één klap een paar miljoen euro te verdienen — maar het is illegaal. Je hebt 70% kans dat het lukt. Als het lukt, ben je die paar miljoen rijker. Als je gepakt wordt, kost het je een paar jaar gevangenisstraf.

Zou jij het doen? Stem klassikaal (hand opsteken): ja of nee.

Twee vervolgvragen:

— Stel dat je kans op succes nog maar 10% is — verandert dat iets voor jou?
— Stel dat de straf bij pakken maar een paar máánden zou zijn in plaats van jaren — verandert dat iets?

Lees het artikel hieronder. Typ tijdens het lezen in één zin, in je eigen woorden:

Waarom zouden de dieven, ondanks het risico op zo'n lange gevangenisstraf, deze roof toch hebben gepleegd?

💡 Stel: de klas krijgt een cadeau. Jullie mogen kiezen tussen twee opties.

Optie A — Iedereen in de klas krijgt er €20 per maand zakgeld bij.
Optie B — Er wordt geloot. Eén klasgenoot krijgt er €600 per maand bij (dat is precies hetzelfde totaalbedrag als bij optie A, alleen niet verdeeld). De rest krijgt niets extra.

Stemming: wie kiest optie A? Wie kiest optie B? — handen omhoog!

Zoek in het artikel deze zin op:

“De recordbrekende rijkdom van Musk wordt in de buitenwereld ontvangen zoals dat normaal gesproken met de ontknoping van het WK voetbal of de NBA-basketbalfinale gaat: als een prestatie van formaat die bewondering verdient.”

Kruis aan welke reactie het beste bij jou past:

Werk samen, 5 minuten. Piketty wil dat bijna de hele wereldbevolking (95%) erop vooruitgaat. Musk werd de eerste biljonair (1 met twaalf nullen).

Maak samen twee lijstjes, in jullie eigen woorden.

Lijstje 1 — 3 dingen die mensen overal ter wereld hard nodig hebben om normaal te kunnen leven

Lijstje 2 — 3 dingen waar iemand als Musk zijn geld aan zou kunnen uitgeven, die niemand nódig heeft om te overleven

💡 Stel: jij vraagt een AI-chatbot om advies tegen een droge huid. De chatbot geeft antwoord én noemt daarbij toevallig steeds een crème van hetzelfde merk.

Stemming: wie vindt dit gewoon handig (de AI helpt me een product kiezen)? Wie vindt dit eigenlijk gewoon reclame, alleen goed verstopt? — handen omhoog!

Deze drie begrippen kwamen eerder al langs. Zoek ze op terwijl je het artikel leest en vul het schema in: in welke zin staat het, en wat betekent het hier?

Werk samen, 5 minuten. Vergelijk dit L’Oréal-advies via ChatGPT met een gewone reclamespot op TV voor een shampoo.

1 overeenkomst — wat proberen ze allebei te bereiken?

1 verschil — waarom is het bij ChatGPT lastiger om te zién dat het eigenlijk reclame is?

💡 Het Nibud onderzoekt hoeveel Nederlandse huishoudens financieel rondkomen.

Stemming: hoeveel huishoudens denk jij dat momenteel niet rondkomen? — handen omhoog!
A — ongeveer 1 op de 10
B — ongeveer 1 op de 5
C — ongeveer 1 op de 3
D — ongeveer 1 op de 2

Het antwoord staat in de titel van het artikel — pas na de stemming onthullen.

Het artikel heeft een paar alinea’s. Schrijf per alinea de belangrijkste zin op — de kernzin, in je eigen woorden of overgetypt.

Werk samen, 5 minuten. Stel: jullie verdienen samen €1.200 per maand.

1. Bereken: hoeveel mag dat volgens het Nibud-advies maximaal aan vaste lasten zijn?

2. Bedenk samen 2 voorbeelden van vaste lasten en 2 voorbeelden van dagelijkse uitgaven die in dat budget zouden passen.

💡 Vandaag lezen we een krantenartikel over stijgende inflatie.

Vraag aan de klas: wat denk je dat de belangrijkste oorzaak is die dit artikel gaat noemen voor de huidige prijsstijgingen? Kort een paar leerlingen laten voorspellen.

Noteer terwijl je leest de oorzaken van de huidige inflatie. Zoek specifiek naar: landen, geopolitieke conflicten of vaarroutes die genoemd worden.

Maak een oorzaak → gevolg-schema. Orden de informatie uit de tekst visueel, zodat de logische keten duidelijk wordt.

💡 Kijk hieronder alleen naar de titels en de twee gekleurde tabellen (rood en groen) — lees nog niet de lopende tekst.

Vraag: wat betekent het als er een −% (een minteken) bij een percentage staat in de groene tabel? Wat is het verschil met de rode tabel?

Lees de korte tekst onder de kop "Bio-ketchup negen keer zo duur". Noteer alle woorden die te maken hebben met rekenen of verandering (zoals stijgen, toenemen, gemiddeld, procent, keer zoveel).

In de tekst staat: "Bio-ketchup is gemiddeld negen keer zo duur als het huismerk". In de rode tabel staat er 796% achter ketchup.

Bespreek in tweetallen: hoe kan iets "negen keer zo duur" zijn, maar er toch "796%" staan? Waar komt die 796% vandaan?

💡 ASML maakt machines waarmee chipfabrieken (zoals TSMC, Samsung en Intel) chips produceren. Door de opkomst van kunstmatige intelligentie (AI) is er wereldwijd steeds meer vraag naar geavanceerde chips.

Vraag aan de klas: wat denk je dat er gebeurt met de vraag naar ASML-machines nu bedrijven massaal in AI investeren? Kort een paar leerlingen laten voorspellen.

Onderstreep of noteer terwijl je leest alle cijfers en woorden die laten zien dat de vraag naar chips en chipmachines is toegenomen (zoals percentages, bedragen, en woorden als "wachtlijsten" of "uitverkocht").

In het artikel willen chipfabrikanten steeds meer ASML-machines kopen — er ontstaan zelfs wachtlijsten.

Bespreek in tweetallen: is dat doordat de machines van ASML goedkoper zijn geworden, of speelt er iets heel anders mee? Noem in je eigen woorden wat volgens jullie de échte reden is waarom er nu zoveel meer gevraagd wordt.

💡 Vraag aan de klas: wie heeft weleens een "rage" gekocht, zoals squishies of fidget spinners? En heb je er ooit over nagedacht of zoiets wel veilig geproduceerd is?

Noteer 1: alle instanties en bedrijven die actie ondernemen óf juist afwachten.

Noteer 2: de risico’s en de redenen waarom er alarm is geslagen.

Schrijf een "waarschuwings-tweet" (maximaal 280 tekens) namens de NVWA aan Nederlandse ouders, gebaseerd op de feiten uit de tekst.

💡 Vraag aan de klas: "Verwacht jij later, als je klaar bent met je studie of opleiding, snel een eigen huis te kunnen kopen of huren? Waarom wel of niet?"

Vak 1 — De Barrières: noteer alles wat verklaart waarom het voor jongeren zo moeilijk is om aan een huis te komen.

Vak 2 — De Kansen: noteer de plannen uit het artikel die ervoor kunnen zorgen dat jongeren later wél makkelijker aan een woning komen.

Vul aan: "Op basis van dit artikel denk ik dat mijn kansen op een woning later zijn... [toegenomen / afgenomen], omdat..."

💡 Grote bedrijven maken winst, maar hun productie kan ook schade veroorzaken aan het milieu en de samenleving — denk aan vervuiling, gezondheidsschade of geluidsoverlast.

Vraag aan de klas: denk je dat de financiële waarde van de grootste Nederlandse bedrijven samen hoger of lager is dan hun "maatschappelijke waarde" (winst min de schade die ze veroorzaken)? Kort een paar leerlingen laten voorspellen, met een reden.

Noteer terwijl je leest de belangrijkste cijfers: hoeveel is de financiële waarde van de 23 grootste bedrijven samen, hoeveel is hun maatschappelijke waarde, en welk bedrijf staat onderaan de lijst (en waarom)?

In de theorie leer je dat maatschappelijke kosten vaak moeilijk in geld uit te drukken zijn. Deze onderzoekers hebben dat tóch geprobeerd.

Bespreek in tweetallen: noem, in je eigen woorden, minstens 1 voorbeeld van maatschappelijke kosten die dit onderzoek volgens jullie moeilijk in euro’s kan hebben uitgedrukt (denk aan gezondheid, geluidsoverlast, natuur).

💡 Kijk naar de titel: "Meer geld om uit te geven aan leuke dingen."

Opdracht: als je loon stijgt, betekent dat dan automatisch dat je ook meer spullen kunt kopen in de winkel? Steek je hand op bij "ja", houd je hand omlaag bij "nee".

1. Noteer in eigen woorden wat besteedbaar inkomen is.

2. Noteer ook: tussen welke twee bedragen ligt het inkomen van de meeste Nederlanders (het "middeninkomen")?

Bedenk in 1 minuut samen één reden waarom de ene persoon in Nederland gemiddeld veel meer verdient dan de andere. Schrijf jullie reden op.

💡 Stel: de klas krijgt een cadeau. Jullie mogen kiezen tussen twee opties.

Optie A — Iedereen in de klas krijgt er €20 per maand zakgeld bij.
Optie B — Er wordt geloot. Eén klasgenoot krijgt er €600 per maand bij (hetzelfde totaalbedrag als bij optie A, alleen niet verdeeld). De rest krijgt niets extra.

Stemming: wie kiest optie A? Wie kiest optie B? — handen omhoog!

Noteer terwijl je leest voorbeelden uit de tekst die vooral over geld/rijkdom gaan, en voorbeelden die volgens jou eerder iets zeggen over welzijn (kwaliteit van leven, geluk, gezondheid).

Musk wordt in het artikel de eerste biljonair genoemd — extreme welvaart.

Bespreek in tweetallen: denk je dat hij daardoor ook automatisch veel welzijn heeft? Noem één reden waarom veel welvaart niet altijd hetzelfde is als veel welzijn.

💡 Vandaag lezen we een krantenartikel over stijgende inflatie.

Vraag aan de klas: wat denk je dat de belangrijkste oorzaak is die dit artikel gaat noemen voor de huidige prijsstijgingen? Kort een paar leerlingen laten voorspellen.

Noteer terwijl je leest:

1. De oorzaken van de huidige inflatie (landen, conflicten, vaarroutes).
2. Wat vakbonden volgens het artikel gaan eisen, en waarom.

In het artikel eisen vakbonden hogere lonen vanwege de inflatie.

Bespreek in tweetallen: als werknemers daardoor meer gaan verdienen, wat doen bedrijven dan waarschijnlijk met hún prijzen? En wat betekent dat voor de inflatie die daarna weer ontstaat?

💡 Het Nibud adviseert om niet meer dan de helft van je inkomen te besteden aan vaste lasten.

Stemming: denk je dat de meeste huishoudens in Nederland zich hieraan houden? Ja / Nee / Geen idee — handen omhoog!

Terwijl je leest, kom je drie belangrijke getallen tegen. Vul ze in:

Werk samen, 5 minuten. Stel: je verdient €1.400 per maand.

Verdeel dit bedrag over vaste lasten (maximaal volgens het Nibud-advies), dagelijkse uitgaven, en een bedrag om te reserveren voor incidentele uitgaven.

💡 De AFM (de toezichthouder) zegt dat veel Nederlanders te veel sparen en te weinig beleggen.

Stemming: denk jij dat sparen op dit moment nog steeds slim is, of juist niet? Handen omhoog.

1. Zoek het rekenvoorbeeld op: hoeveel is €20.000 spaargeld na 20 jaar nog wáard (in koopkracht), door de inflatie?

2. Zoek de laatste zin van het artikel op (het citaat onderaan) en noteer: welke reden om te sparen en welk kenmerk van beleggen worden daar genoemd?

Bespreek: hoe kan het dat er na 20 jaar nog gewoon €20.000+ (plus rente) op de rekening staat, maar dat het volgens het artikel toch nog maar €14.900 wáárd is?

💡 Klarna is een dienst waarmee je online "eerst kopen, later betalen" kunt kiezen — zonder dat het meteen als een lening voelt.

Stemming: vind jij dit een handige service, of eigenlijk een risico? Handen omhoog.

1. Met hoeveel procent kan je schuld toenemen als je niet op tijd betaalt?

2. Waar verdient Klarna eigenlijk aan, als niet aan rente?

Klarna wordt door de stichting SMC gezien als een kredietverstrekker, met dezelfde plichten als een bank.

Bespreek samen: waarom voelt "eerst kopen, later betalen" voor veel mensen niet aan als een lening, terwijl het dat volgens het artikel wél is?

💡 Vraag aan de klas: denk je dat banken op dit moment veel winst maken, of weinig? Handen omhoog bij "veel", omlaag bij "weinig".

1. Noteer de winstcijfers en de spaarrentes van Rabobank en ING.

2. Noteer minstens twee dingen die banken volgens het artikel dóen met het spaargeld, én minstens één kritiekpunt uit het artikel op wat banken daarmee ook financieren.

Bespreek samen, in twee stappen:

1. Een bank haalt geld op bij spaarders (aanbod van geld) én leent geld uit aan mensen en bedrijven (vraag naar geld). Bedenk: waarom hebben spaarders eigenlijk weinig andere keuze dan hun geld bij een bank te zetten, ook al is de rente laag?

2. Als spaarders toch massaal hun geld naar de bank blijven brengen, ook bij een lage rente: wat betekent dat voor hoe hoog een bank de rente hóéft te maken om genoeg spaargeld binnen te krijgen?

Stelling:

“Een Nederlandse fietsenfabriek dreigt failliet te gaan, omdat elektrische fietsen uit China 40% goedkoper zijn. De Nederlandse overheid moet een importheffing invoeren op Chinese e-bikes — ook al worden e-bikes daardoor duurder voor iedereen die er een wil kopen.”

Sta op als je het eens bent, blijf zitten als je het oneens bent. Bespreek kort met je buurman/buurvrouw waarom.

Zoek bij het kopje “Handel scheefgetrokken” de twee manieren op waarop het artikel zegt dat China ervoor zorgt dat zijn producten goedkoper zijn dan die van Europese bedrijven.

Ab Klink noemt in het artikel drie mogelijke maatregelen die Europa zou kunnen nemen. Bedenk met je duo-partner voor elke maatregel een concreet voorbeeld: wat zou dit betekenen voor een Nederlands bedrijf, of voor jou als consument? Vertel het gewoon in je eigen woorden — je hoeft de moeilijke woorden uit het artikel niet te gebruiken.

Stelling:

“Vanaf een bepaald inkomen maakt extra geld je niet meer gelukkiger.”

Sta op als je het eens bent, blijf zitten als je het oneens bent. Bespreek kort met je buurman/buurvrouw waarom.

Het artikel vergelijkt bij “Nieuwe inzichten” een oud idee (uit de jaren ’70) met nieuw onderzoek van Kahneman. Vul in wat het verschil is.

De auteur noemt drie verklaringen waarom in arme landen vooral je inkomen vergeleken met anderen telt, en in rijke landen ook gewoon je eigen inkomen op zich. Kies er met je duo één uit, en bedenk samen een herkenbaar voorbeeld — uit jullie eigen leven, familie of omgeving — dat deze verklaring illustreert. Gebruik je eigen woorden, geen moeilijke termen uit het artikel.

Stelling:

“Kan AI een uitkomst zijn voor ontwikkelingslanden?”

Ga fysiek op de lijn staan die jouw mening weergeeft. De docent vraagt kort aan twee leerlingen — één links, één rechts — waarom ze daar staan.

Zoek het citaat “Volgens de Wereldbank moeten we eerst bedenken wat het nuttigst is dat AI kan doen” op. Is het antwoord van de Wereldbank op de stelling waar je net over stond “ja”, “nee”, of iets ertussenin?

Stelling:

“Wordt door AI de verschillen in ontwikkeling groter of kleiner?”

Bespreek dit met je duo-partner. Zoek in het artikel minstens twee voorbeelden die jullie standpunt ondersteunen, en schrijf ze op in je eigen woorden.

Kijk naar deze foto. Dit Nederlandse marineschip is met spoed onderweg naar een land dat getroffen is door een zware aardbeving.

Duo-overleg: wat weegt op dit moment zwaarder voor de economie van dat land?

A) Zorgen dat mensen vandaag te eten, schoon drinkwater en medische zorg hebben.
B) Een grote lening afsluiten om direct nieuwe, aardbevingsbestendige wegen, scholen en fabrieken te bouwen.

Bespreek dit kort met je duo-partner. De docent vraagt daarna twee leerlingen naar hun keuze.

We gaan nu de tekst lezen over de inzet van Zr.Ms. Groningen. Let tijdens het lezen heel goed op: noteer alles in de tekst wat gaat over hulp die er is om de eerste, dringende nood te lenigen — dus wat er nú meteen nodig is.

Bedenk daarna zelf één voorbeeld van hulp die dit land ná deze ramp nodig heeft om het blijvend beter op te bouwen (dus niet voor morgen, maar voor de komende jaren).

Nederland biedt Venezuela een grote lening aan voor de wederopbouw, maar stelt als harde eis dat Venezuela alle machines daarvoor in Nederland moet kopen. De Wereldbank biedt ook een lening aan, maar zonder zulke eisen — Venezuela mag zelf bepalen waar het de machines koopt.

Welke lening helpt de economie van Venezuela op de lange termijn het beste vooruit, denk je? En waarom?

Stel, een pak Fairtrade-koffie kost in de Nederlandse supermarkt €6,00. Hoeveel van die 6 euro gaat er op dit moment rechtstreeks naar de boeren die de koffie verbouwen? Wat gokken jullie?

Klassikale stemming — de docent noteert de verdeling. Het echte antwoord lees je zo in het artikel.

Noteer de oorzaken waardoor het inkomen van de boeren nu zo sterk schommelt.

Noteer de drie oplossingen die de hoogleraar aandraagt.

In deze paragraaf leer je wat Fairtrade precies is en hoe het werkt. Bedenk met je duo: als Fairtrade de prijzen al met 20 tot 30% heeft verhoogd, maar boeren nog steeds geen leefbaar inkomen hebben — is Fairtrade dan mislukt, of gewoon nog niet genoeg? Onderbouw met minimaal één argument uit het artikel.

💡 Kijk hieronder alleen naar de titels en de twee gekleurde tabellen (rood en groen) — lees nog niet de lopende tekst.

Vraag: wat betekent het als er een −% (een minteken) bij een percentage staat in de groene tabel? Wat is het verschil met de rode tabel?

Lees de korte tekst onder de kop "Bio-ketchup negen keer zo duur". Noteer alle woorden die te maken hebben met rekenen of verandering (zoals stijgen, toenemen, gemiddeld, procent, keer zoveel).

In de tekst staat: "Bio-ketchup is gemiddeld negen keer zo duur als het huismerk". In de rode tabel staat er 796% achter ketchup.

Bespreek in tweetallen: hoe kan iets "negen keer zo duur" zijn, maar er toch "796%" staan? Waar komt die 796% vandaan?

💡 Stel: jij bent CEO van Coolblue. Naast je zit MediaMarkt — jullie verkopen dezelfde wasmachine voor €500 (kostprijs €300). Als jij de prijs verlaagt naar €400, komen meer klanten naar jou, maar verdien je wel minder per stuk.

Wat denk jij dat er gebeurt als je de prijs verlaagt? Noteer in één zin je voorspelling, vóórdat je verdergaat.

Noteer tijdens het lezen de ene zin die volgens jou het beste uitlegt waarom een laagsteprijsgarantie ervoor zorgt dat bedrijven de prijs júist niet verlagen.

✎ Mijn voorbeeld

💡 Stel: jij bent de baas van een Aldi-supermarkt. Aan de overkant van de straat zit je grootste concurrent: een Lidl. Jullie verkopen allebei een pak huismerk-cola voor €1,00. Als jij de prijs verlaagt naar €0,70, komen alle klanten naar jouw winkel — maar je verdient wel minder per pak.

Wat doe jij? Stem klassikaal (hand opsteken):

A — Ik houd mijn prijs op €1,00, want dat levert de meeste winst op als we dat allebei doen.
B — Ik verlaag mijn prijs naar €0,70, om de concurrent te slim af te zijn.

Zoek in het artikel de uitspraak van retailbankier Dirk Mulder over wat er met de prijzen en de marges van supermarkten gebeurt. Schrijf in de kantlijn — hieronder — in één zin, in je eigen woorden:

Waarom verlagen supermarkten hun prijzen tóch, ook al weten ze dat ze daardoor minder overhouden?

Stelling — klassikaal

“Over 10 jaar zorgt AI ervoor dat wij nog maar 15 uur per week hoeven te werken.”

Eens of oneens? Bespreek dit kort met de klas vóórdat je het artikel leest.

Houd tijdens het lezen een tabel bij met twee kolommen.

Begrip — schaarste

Economen definiëren schaarste als de spanning tussen onbeperkte behoeften en beperkte middelen.

“Als AI zorgt voor een overvloed aan middelen (minder schaarste), waarom lossen onze behoeften dan volgens het artikel nooit helemaal op?”

Een concertticket voor Lady Gaga had een originele prijs van €160. Op Marktplaats wordt het nu doorverkocht voor €800. Hoe kan dat? Schrijf in een paar zinnen op wat jij denkt dat de reden is.

Vul tijdens het lezen een oorzaak-gevolgschema in: noteer in de linkerkolom alle oorzaken die je in het artikel vindt voor de hoge doorverkoopprijzen, en in de rechterkolom welk gevolg dat heeft voor fans die een ticket willen kopen.

Stelling

“Als jij €800 wíl betalen voor een Lady Gaga-ticket, dan is dat jouw eigen keuze — en heb je dus nergens over te klagen, ook al is de prijs vijf keer hoger dan normaal.”

Vliegtickets zijn in twee maanden tijd 40% duurder geworden. Stel je had vorig jaar genoeg geld voor een vliegticket én een hotel voor je vakantie. Wat verandert er nu voor jou als alles duurder wordt, maar je budget gelijk blijft? Schrijf in een paar zinnen op wat jij denkt.

Bekijk de top-15 grafiek in het artikel. Noteer de drie producten die het meest in prijs zijn gestegen, en zoek voor elk in de tekst op wat daar volgens de economen de reden van is.

Stelling

“Als alles duurder wordt, moet de overheid mensen extra geld geven zodat ze nog evenveel kunnen kopen als vroeger.”

Op een speelgoedruilbeurs in Emmeloord konden kinderen hun oude speelgoed inleveren en daarmee ander, tweedehands speelgoed “kopen” — maar zonder dat er geld werd gebruikt. Hoe zou zoiets kunnen werken zonder geld? Schrijf in een paar zinnen op wat jij denkt dat de oplossing was.

Beschrijf in je eigen woorden hoe het muntjessysteem van de ruilbeurs precies werkte: wat moest je inleveren, wat kreeg je terug, en wie bepaalde hoeveel iets waard was?

Stelling

“Iedereen die meedeed aan de ruilbeurs is er evenveel op vooruitgegaan, omdat iedereen evenveel muntjes inleverde als ze weer uitgaven.”

💡 Stel: de bouw van twee nieuwe kerncentrales in Zeeland gaat zo’n 14,5 miljard euro kosten — betaald door de overheid. Geen enkel bedrijf wil dat bedrag zelf investeren: de centrales zijn pas over tien jaar klaar, en het duurt tientallen jaren voordat de investering is terugverdiend.

Stemming: Moet de overheid dit soort megaprojecten zelf bouwen en betalen, ook al duurt het decennia voordat het iets oplevert — of moet ze dit gewoon aan bedrijven overlaten? Zelf bouwen / Aan de markt overlaten — handen omhoog!

Zoek in het artikel de passage waarin gedeputeerde Aalberts zegt dat Zeeland “structureel sterker” moet worden van de komst van de centrales. Schrijf in één zin op: wat bedoelt hij daarmee, denk je?

Werk samen met je buurman/buurvrouw. Bedenk samen: waarom bouwt de overheid dit soort centrales zelf, in plaats van dat een willekeurig bedrijf dit doet? En wie betaalt er nu eigenlijk, en wie profiteert er straks van? Schrijf het in jullie eigen woorden op (2–3 zinnen), zonder economische vaktermen.

✍ Ons antwoord

💡 Nederland zit aan de grens van de arbeidsmarkt: bijna iedereen die kan werken, werkt al. Toch moet de economie blijven groeien — voor pensioenen, zorg, defensie.

Stemming: Als er geen extra mensen bij kunnen komen op de arbeidsmarkt, moet economische groei dan vooral komen van “harder werken” of van “slimmer werken” (technologie/innovatie)? Harder werken / Slimmer werken — handen omhoog!

Zoek de twee cijfers die samen de stijging van 2,4% verklaren (economische groei én verandering in gewerkte uren). Leg in twee zinnen uit hoe deze twee cijfers samen tot die stijging leiden.

Werk samen met je buurman/buurvrouw. In het artikel twijfelt de CBS-econoom zélf of deze stijging blijvend is, of dat het eigenlijk een correctie is. Bedenk samen: welk bewijs uit het artikel pleit vóór “blijvende verbetering”, en welk bewijs pleit vóór “tijdelijke correctie”? Noteer minimaal één argument per kant.

🟢 Argument vóór blijvende verbetering

🔴 Argument vóór tijdelijke correctie

💡 Vorig jaar werkten Nederlanders iets minder uren, maar de economie groeide toch flink. Hoe kan dat?

Stemming: Denk je dat een land alleen rijker kan worden als mensen meer uren werken, of kan dat ook zonder? Meer uren nodig / Kan ook zonder — handen omhoog!

Zoek in het artikel het percentage waarmee de arbeidsproductiviteit steeg. Schrijf in eigen woorden op wat dit getal betekent.

Bespreek samen: hoe kan een bedrijf meer produceren zonder meer uren te werken? Bedenk samen één voorbeeld.

✍ Ons voorbeeld

💡 Een pakje sigaretten kost al snel €9 of meer. Een groot deel daarvan is belasting die je aan de overheid betaalt: de accijns.

Stemming: Vind je het terecht dat de overheid sigaretten expres duur maakt met belasting, of vind je dat oneerlijk tegenover rokers? Terecht / Oneerlijk — handen omhoog!

Zoek in het artikel hoeveel euro belasting je nu minimaal betaalt per pakje sigaretten. Is dat meer of minder dan tien jaar geleden?

Bespreek samen: waarom belast de overheid juist sigaretten extra, en geen appels? Bedenk samen één reden.

✍ Onze reden

💡 Stel: de overheid verhoogt de belasting op sigaretten flink, in de hoop dat mensen minder gaan roken. Rokers zijn boos — maar de overheid verdient óók nog steeds geld aan elke sigaret die wél verkocht wordt.

Stemming: Mag de overheid via hogere belastingen proberen jouw gedrag te sturen (zoals roken minder aantrekkelijk maken), of moet iedereen gewoon zelf mogen kiezen? Overheid mag sturen / Ieder z’n eigen keuze — handen omhoog!

Zoek in het artikel de zin waarin staat dat rokers steeds vaker hun sigaretten in het buitenland kopen. Schrijf in één zin op: waarom is dit een probleem voor de Nederlandse schatkist?

Werk samen met je buurman/buurvrouw. Bedenk: de overheid wil minder rokers, maar verdient ook geld aan tabak. Is dat tegenstrijdig, of kan dat prima naast elkaar bestaan? Schrijf jullie antwoord in eigen woorden op (2–3 zinnen), nog zonder vaktermen.

✍ Ons antwoord

💡 Nederland geeft soms meer geld uit dan het binnenkrijgt. Dan moet het land geld lenen — net als jij soms geld leent van je ouders.

Stemming: Vind je het normaal dat een land soms schulden heeft, of moet een land altijd precies zoveel uitgeven als het binnenkrijgt? Schulden mogen soms / Altijd precies gelijk — handen omhoog!

Zoek op hoeveel procent de staatsschuld van Nederland ongeveer is. Is dat veel of weinig vergeleken met de andere landen in het artikel?

Bespreek samen: is lenen door een land altijd slecht, of kan het ook slim zijn? Bedenk samen één voorbeeld waarbij lenen goed uitpakt.

✍ Ons voorbeeld

💡 Stel: Nederland moet van de Europese Unie zorgen dat de staatsschuld onder een bepaalde grens blijft (60% van alles wat Nederland in een jaar verdient, het bbp). Brussel waarschuwt nu dat Nederland dichter bij die grens komt.

Stemming: Vind jij dat de EU mag bepalen hoeveel schuld een land als Nederland mag hebben, of moet Nederland dat zelf mogen beslissen? EU mag meebeslissen / Nederland beslist zelf — handen omhoog!

Zoek in het artikel de passage waarin staat dat een land in het “strafbankje” gezet kan worden. Schrijf in één zin op: wat betekent dit voor zo’n land, denk je?

Werk samen met je buurman/buurvrouw. Eén van jullie is de Nederlandse minister van Financiën, de ander is woordvoerder van de Europese Commissie. Leg in eigen woorden uit: waarom maakt Brussel zich zorgen, en hoe reageert Nederland daarop? Schrijf per rol 2–3 zinnen op, nog zonder vaktermen.

👤 Rol: minister van Financiën

🏢 Rol: Europese Commissie

💡 Bekijk de krantenpagina hieronder. Lees alleen de titel, de foto en het onderschrift — nog niet de tekst.

De titel luidt ‘Stilte voor de financiële storm’. Drie grote toezichthouders — DNB, CPB en AFM — slaan tegelijkertijd alarm.
Schrijf in één zin op: wat verwacht jij dat er aan de hand is?

Vul in terwijl je leest:

Stelling

“Nederland hoeft zich geen zorgen te maken over de staatsschuld — die is laag. De overheid mag gerust meer geld lenen als er een crisis komt.”